Noppe Orthopedie

Kinderspalken; het nut en het gebruik

Als bij uw kind een ziekte wordt geconstateerd komen er veel emotionele en praktische zaken op u af. Er komen vragen bij u op, zoals; in welke mate zal mijn kind gehandicapt zijn, hoe ziet zijn of haar toekomst er uit, welke behandeling moet mijn kind ondergaan. Dit zijn vragen waarop uw behandelend arts mogelijk antwoord kan geven.
Achtereenvolgens wordt in dit artikel besproken: bij welke medische indicatie spalken (orthesen) worden voorgeschreven, wat u van de spalken mag verwachten, hoe het proces van aanmeten en vervaardigen verloopt, welke zaken bij de aflevering worden bekeken en besproken.

Cerebrale Parese (CP) of Infantiele Encephalopathie (IE)

Dit is een blijvende houding- of bewegingstoornis, als gevolg van een niet progressief pathologisch proces, dat de hersenen tijdens hun ontwikkeling heeft beschadigd.
Dit betekent dat er een aanhoudende houding- of bewegingsstoornis is doordat de hersenen tijdens de ontwikkeling zijn beschadigd. De beschadiging zal niet verergeren. De diagnose CP wordt gehanteerd als het optreden van de schade in het eerste levensjaar plaatsvindt.
In Nederland krijgen ongeveer 150 tot 250 kinderen per jaar de diagnose CP. Het is een verzamelnaam voor een groot aantal soorten aandoeningen, variërend van heel licht tot heel ernstig. Het ziektebeeld is bij deze kinderen heel divers en vraagt om een specialistische aanpak. De revalidatiearts zal met u een behandelplan opstellen voor uw kind. In dit behandelplan kan het gebruik van spalken zijn opgenomen. De revalidatiearts zal op basis van het behandelplan specialistische hulp inschakelen. U moet hierbij denken aan artsen, fysiotherapeuten, logopedisten, ergotherapeuten, maatschappelijk werkers etc. En ook aan de orthopedische instrumentmaker die gespecialiseerd is in het vervaardigen van spalken.

Wat kunt u van spalken verwachten?

Spalken (of: orthesen) zullen op de hersenbeschadiging geen genezende werking hebben. Ze kunnen wel helpen de symptomen van de ziekte te verminderen. Een gevolg van hersenbeschadiging kan spasticiteit zijn. Spasticiteit is het voortdurend aanspannen van spiergroepen, en het niet selectief vanuit de hersenen kunnen beïnvloeden van spieren, waardoor ze dus ook niet selectief kunnen bewegen. Als gevolg hiervan kunnen vervormingen en standafwijkingen van het skelet, vooral in de ledematen, optreden. Spalken kunnen op het skelet een corrigerende werking uitoefenen.
De spieren kunnen door de spasticiteit gaan verkorten. Spalken kunnen een trekkracht uitoefenen op spieren, hierdoor helpen ze om verkorting tegen te gaan.
Wanneer het kind niet in staat is spieren selectief aan te spannen is het niet mogelijk een normaal looppatroon te ontwikkelen. Spalken kunnen een bijdrage leveren om dit looppatroon gunstig te beïnvloeden.
Voor kinderen die zelfstandig kunnen staan, kan een spalk een bijdrage leveren aan het stabiliseren tijdens het staan. Samenvattend kunnen we zeggen dat spalken drie functies vervullen:
• Correctie uitoefenen op het lichaam om deformaties en standafwijkingen tegen te gaan.
• Redressie (trekkracht) uitoefenen op spastische spieren om verkortingen van spieren te voorkomen.
• Stabiliteit bieden tijdens het staan en lopen.

Er kunnen zowel dag-, als nachtspalken voorgeschreven worden. Bij de behandeling van kinderen met CP worden allerlei orthesen toegepast. Bijvoorbeeld: een onderbeenorthese, een orthese voor het gehele been, een orthese voor de hand en onderarm, een orthese voor de gehele arm, een romporthese (korsetten), een heuporthese of een halsorthese. Er zijn vele uitvoeringen mogelijk: beweeglijk of stabiel, lichtgewicht of sterk, afhankelijk van het beoogde doel. Tijdens een spreekuur met u en de behandelend arts, een orthopedisch instrumentmaker, soms ook een fysiotherapeut, wordt besproken welk type orthese vervaardigd gaat worden. Het gaat ter ver om alle typen orthesen in dit artikel uitvoerig te beschrijven. De meest voorgeschreven orthesen bij kinderen met CP zijn onderbeenspalken, oftewel de enkel-voet-orthesen, afgekort e.v.o.
In het nu volgende deel gaan we verder in op het aanmeten en vervaardigen van onderbeenspalken voor uw kind.

Het realiseren van onderbeen spalken (E.V.O.) voor uw kind

Het realisatieproces is in zes stadia te verdelen, namelijk:
Intake; Aanmeten; Vervaardiging; Passen; Aflevering; Controle.

Intake
Zoals al eerder is aangegeven, is uw eerste ontmoeting die met de revalidatiearts. Op dit spreekuur zal een gediplomeerd instrumentmaker van Noppe Orthopedietechniek aanwezig zijn om gezamenlijk te overleggen welke e.v.o. voor uw kind wenselijk is. Afhankelijk van de indicatie die is gesteld door de arts wordt er een keuze gemaakt voor het type orthese en de te gebruiken materialen.

Aanmeten
Bereidt uw kind goed voor
Voor uw kind is de aanmeetfase het spannendst. De eerste ontmoeting met de orthopedische instrumentmaker moet dan ook goed voorbereid worden. Als uw kind angstig is zal de ontmoeting met de orthopedische instrumentmaker een onplezierige herinnering geven.
De aanmeetprocedure is niet pijnlijk, toch is het wel noodzakelijk uw kind goed voor te bereiden, zeker wanneer uw kind voor het eerst spalken krijgt aangemeten. Op onze website in de kidscorner is een stripverhaal aanwezig, dat behulpzaam kan zijn bij de voorbereiding voor het aanmeten. Het thuis met uw kind spelen van het ”gipsen” (door een nat verband om het been te wikkelen) kan een goede voorbereiding zijn.
Bij het maken van de gipsafdruk kunt u het kind het best op schoot nemen of, afhankelijk van de leeftijd naast uw kind gaan zitten. Oudere kinderen met ervaring hebben over het algemeen geen begeleiding tijdens het gipsen meer nodig.

Het gipsen
Om de e.v.o. te kunnen vervaardigen moeten we een gipsafdruk maken van het onderbeen. Hiervoor wordt een kous om het onderbeen aangebracht, op deze kous kunnen een aantal aantekeningen worden aangebracht. Aan de voorzijde wordt een kunststof stripje aangebracht waarover het gips los gesneden zal gaan worden. De gipszwachtels worden in lauw water gedompeld en om het onderbeen gewikkeld. De voet zal gedurende een aantal minuten in de goede positie gehouden worden. Het is belangrijk dat gedurende de uitharding van het gips uw kind stil zit. Wanneer het gips is uitgehard zal het met een mesje worden los gesneden over het kunststof stripje. Het gipsafgietsel wordt naar de werkplaats meegenomen.
Wanneer de aanmeetfase is afgerond wordt een afspraak gemaakt voor het passen.

Vervaardiging
De gipsafdruk wordt volgegoten met gips, als dit uitgehard is, wordt de afdruk zelf verwijderd. Noppe Orthopedietechniek beschikt nu over een gipspositief (een kopie van het been van uw kind) dat verder gecorrigeerd wordt. Zo ontstaat de matrijs waaromheen de orthese in kunststof gevormd kan worden. In de “schil“ van kunststof worden eventueel scharnieren meegegoten en er worden als het nodig is lederen schoentjes om de matrijs heen gevormd. Het gipspositief wordt verwijderd en de spalken worden grofweg passend gemaakt. In de pasfase wordt de pasvorm van het model verder uitgewerkt.

Passen
Uw kind kan de spalken nu passen. Tijdens de pasfase wordt de orthese beoordeeld op de volgende punten: de pasvorm, zijn de eventuele correcties goed aangebracht, zodat standafwijkingen voldoende worden gecorrigeerd en geeft de orthese voldoende stabiliteit tijdens het staan en/of lopen. Er worden aantekeningen op de orthese gemaakt voor de definitieve pasvorm, kleuren voor de eventuele afwerking van het leer en de klittenbanden worden samen met u uitgekozen. Er wordt met u en uw kind een afspraak gemaakt voor de aflevering. De orthese gaat retour naar de werkplaats om de laatste fase te ondergaan, de afwerking.

Aflevering
De afleveringsfase is aangebroken. De pasvorm wordt voor de tweede keer gecontroleerd, is dit in orde dan start het leren omgaan met de orthese.

Het aantrekken van de orthese
Om te beginnen trekt u uw kind een katoenen, naadloze kous aan om problemen met transpiratie en week worden van de huid te voorkomen. Nu trekt u de orthese aan, dit gebeurt altijd met de knie gebogen, zo komt de voet gemakkelijker op de bodem van de orthese en de hiel goed achterin de orthese. Als u de knie gestrekt zou houden moet er een grotere trekkracht op de kuitspieren worden geleverd om de voet in de juiste positie te brengen, zeker wanneer er sprake is van matige tot hoge spasticiteit van de kuitspieren.
Wanneer de voet goed in de orthese is geplaatst, de wreefsluiting goed sluiten. In de orthese is bij de hiel een kijkgaatje gemaakt, door dit gaatje kunt u controleren of het hielbeen goed op de bodem van de orthese komt. Het hielbeen mag niet omhoog komen; het moet goed zichtbaar zijn in de uitsparing. Is dit niet het geval dan moet u de wreefsluiting strakker sluiten, ook hier weer met de knie gebogen. Het is absoluut noodzakelijk dat de orthese goed wordt aangedaan. Wanneer het hielbeen omhoog gaat in de orthese kan dit leiden tot drukplekken op de voet en het onderbeen. Indien het hielbeen niet de bodem van de orthese raakt en u de sluiting niet meer strakker kunt stellen moet u contact opnemen met Noppe Orthopedietechniek om de sluiting te laten controleren en zo nodig te laten wijzigen.

Controle tijdens de startfase
De orthese is zo geconstrueerd dat het een corrigerende werking kan hebben op de voet en het onderbeen wanneer er sprake is van deformatie of een dreigende deformatie. De orthese oefent op bepaalde plaatsen druk uit op de voet en het onderbeen. Bij het in gebruik nemen van de orthese doet u er verstandig aan dit volgens een opbouwschema te doen. U kunt bijvoorbeeld starten met dertig minuten en de tijd iedere dag wat verlengen, tot u de gebruiksduur heeft bereikt die is afgesproken met de arts. Tijdens deze opbouwfase moet u de voet en het onderbeen controleren op drukplekjes. Drukplekken kunt u het beste waarnemen nadat de orthese gedurende vijfentwintig minuten uit is. Plekken op de voet en het onderbeen die dan nog behoorlijk rood zijn noemen we drukplekken. Deze kunnen voorkomen op, de binnen- en de buiten enkel, de buitenste voetrand en aan de binnen- en buitenzijde van het hielbeen. Bij aanhoudende roodheid van de huid en blaarvorming moet u de orthese laten controleren (zie ook de rubriek controle).
Een tweede indicatie dat de orthese drukplekjes geeft, is natuurlijk wanneer uw kind klaagt over pijn tijdens het gebruik van de spalken.
Probeert u dus tijdens de startfase bij eventuele klachten te achterhalen of het gaat om gewenning (want de orthesen hebben een corrigeerde werking op de voet en het onderbeen) of dat de pasvorm niet optimaal is. Bij twijfel moet u altijd contact opnemen met Noppe Orthopedietechniek. Dit kan op het spreekuur in het ziekenhuis en/of het revalidatie centrum. Wel altijd even telefonisch een afspraak maken! U kunt u natuurlijk ook direct met Noppe Orthopedietechniek telefonisch contact opnemen om een afspraak te maken.

Nieuwe schoenen
Wanneer de orthese is afgeleverd kunt u schoenen gaan kopen, voor dagspalken. Ondanks de zo subtiel en licht mogelijke uitvoering van de orthese door Noppe Orthopedietechniek, valt het niet altijd mee om geschikte schoenen te vinden.
Hier volgt een aantal adviezen dat u kunt helpen bij het vinden van een paar geschikte confectieschoenen die om de orthese passen. Pas de orthese mét de voet in de schoen, dus niet alleen de orthese. Bespreek met de schoenverkoper de eisen die aan de schoenen gesteld worden: ze moeten niet al te gladde zolen hebben en de schoenen moeten regenbestendig zijn, zodat uw kind geen natte voeten krijgt. Kijk of u de binnenzool kunt verwijderen, hiermee krijgt u extra ruimte in de schoen (het grootste probleem is namelijk het inschoot van de schoen) dit scheelt mogelijk in de lengte van de schoen. Wanneer de schoen te klein is kunt u alleen maar een grotere schoen kopen. Houdt u er altijd rekening mee dat ondanks alle inspanningen de orthese zo klein mogelijk te maken, de schoen minimaal twee maten groter is dan de oorspronkelijke voetmaat van uw kind. Let bij de aankoop van schoenen ook op de hakhoogte, meestal wordt er vanuit gegaan dat het onderwerk van de schoen vlak is (hakhoogte van maximaal 1 cm). De schoenen hoeven niet noodzakelijk zeer stevig (en duur) te zijn. Een soepele schoen kan beter passen. Mocht u niet zeker zijn van uw aankoop, koop de schoenen dan onder voorbehoud. Als op het controlespreekuur zou blijken dat de schoenen inderdaad niet geschikt zijn, heeft u de mogelijkheid deze te ruilen.
Mocht het u niet lukken om geschikt confectie schoeisel te vinden, dan bestaat de mogelijkheid om een orthopedische schoenmaker in te schakelen. Zie de rubriek controle. De orthesen van uw kind zijn uit hoogwaardige materialen vervaardigd, maar zijn niet waterbestendig. Uw kind kan de orthese dan ook niet dragen in water. Er bestaat wel een mogelijkheid om aparte waterbestendige orthesen te vervaardigen. Kinderen met spina bifida die tijdens het lopen zijn aangewezen op e.v.o.‘s kunnen behoefte hebben aan een waterbestendige orthese. Wilt u hier meer over weten, wij informeren u graag.

Controle

Meestal twee weken na de aflevering heeft u een controle afspraak. Op deze controle afspraak wordt de orthese geëvalueerd. Hoe gaat het met het opbouwschema t.a.v. van het gebruik, hoe reageert uw kind hierop? Is de spalk functioneel en wordt het gestelde doel bereikt? Hoe is het met de pasvorm van de orthese, moeten er nog correcties plaatsvinden aan de orthese. Geeft de orthese voldoende stabiliteit tijdens staan en/of lopen. Heeft de confectieschoen wel de juiste pasvorm, of is het u niet gelukt confectieschoenen te kopen en moeten er toch aangepaste schoenen gemaakt worden? Indien dit noodzakelijk is wordt u ingepland op het spreekuur van de orthopedische schoenmaker. Mocht u in dit stadium nog vragen hebben over het gebruik van de orthese dan zullen wij deze graag voor u beantwoorden. Afhankelijk van de locatie waar de controle plaatsvindt wordt na afloop een halfjaarlijkse controle afspraak gemaakt.
Mocht u tussentijds vragen hebben over de orthese, of zijn er technische problemen dan kunt u natuurlijk contact opnemen met Noppe Orthopedietechniek.
Bij kinderen in de leeftijd van twee tot tien jaar is de gemiddelde gebruiksduur van de spalken, i.v.m. groei, ongeveer acht maanden. Wanneer de indicatie gehandhaafd blijft, zullen de orthesen opnieuw moeten worden aangemeten.

Samenvatting

Bij de juiste indicatie kan een enkel voet orthese bij de behandeling van kinderen met CP, een goede bijdrage leveren aan de kwaliteit van leven. Wel dient u zich te realiseren dat het dragen van de orthese geen invloed zal hebben op de neurologische aandoening op zich; op de symptomen van deze neurologische aandoening wel. Een orthese kan een zinvolle bijdrage leveren aan de behandeling van uw kind. Het is voor ouders/verzorgers wel een extra belasting; het periodiek bezoeken van spreekuren, de extra controle wanneer uw kind groeit, wanneer er zich problemen voordoen t.a.v. de pasvorm, om het kind voortdurend motiveren tot het gebruik van de orthese, in de zorg van kinderen met C.P. die toch al vrij intensief kan zijn. Medewerkers van Noppe Orthopedietechniek realiseren zich dit terdege en zullen er dan ook alles aan doen u bij de zorg van uw kind voor wat betreft de orthese behulpzaam te zijn. Heeft u na het lezen van dit artikel nog vragen, stelt u deze gerust, wij beantwoorden ze graag.

Naar boven